Hanne Slaets

Yes, we can

Het is volbracht. Woensdag vier november 2008 om stipt elf uur ‘s avonds slaakten duizenden mensen op Times Square een zucht van verlichting. Want op dat moment verschenen op alle reusachtige tv-schermen, anders gevuld met reclame, de nu al historische woorden: Barack Obama, president-elect. Blijdschap, euforie zelfs, het hing allemaal knetterend in de lucht. Maar als er één gevoel overheerste bij de New Yorkers, dan was het toch opluchting.

Want ook al voorspelden de peilingen dagen eerder dat Obama zou winnen, niemand in New York was er gerust in. “Na alles wat er misging voor de democraten bij de vorige verkiezingen durven we niet meer”, zei de mevrouw die naast me stond op Times Square. “Ik zal vannacht voor het eerst in lange tijd weer goed kunnen slapen.” Het meest gehoorde woord was dan ook: unbelievable. We kunnen het niet geloven.

En toen moest het mooiste moment van de avond nog komen. Vanaf elf uur verzamelden steeds meer mensen in de straten. De politie zorgde er lange tijd voor dat de gele taxi’s nog door konden, een overgelukkige zwarte taxichauffeur bood zelfs gratis ritjes aan. Maar uiteindelijk kon de politie niet op tegen de massa. Elke vierkante centimeter van Times Square, een van de drukste kruispunten van New York, was volgepakt toen Barack Obama iets na middernacht op de reclameborden verscheen om zijn overwinningstoespraak te geven.

Dat is dan ook het moment dat mij het meest zal bijblijven. In Amerika houden ze wel van grootse woorden en gebaren. En op afstand is het gemakkelijk om dat als nuchtere Europeaan af te doen als ‘Amerikanen die weer eens overdrijven’. Maar toen ik zelf tussen al die mensen stond, vond ik dat niet zo vanzelfsprekend meer. Kippenvel kreeg ik van de manier waarop Obama erin slaagde om, op de nacht van zijn grote overwinning, de hand uit te steken naar de tegenpartij. En ik was niet de enige. Duizenden mensen op Times Square herhaalden de woorden van de jonge zwarte man op het scherm: Yes, we can.

Pas op dat moment besefte ik hoe persoonlijk deze verkiezingen zijn voor veel zwarte Amerikanen. Natuurlijk is het een historisch moment. Maar voor de african-americans, en bij uitbreiding voor alle andere minderheden, is het veel meer dan dat. Het is het ultieme bewijs dat zij meetellen, niet langer tweederangsburgers zijn. Dus toen ik de volgende dag naar de bakker ging, liep het in Harlem vol met stralende gezichten.

De straatverkopers probeerden nog gauw de laatste Obama-merchandise te verkopen. “Koop hier je speldjes, petjes en T-shirts. Ik heb er ook een voor jou, schat!” Waarop de mevrouw achter me antwoordde: “We don’t need a hat anymore, we’ve got the man now.” Wie heeft er nog een petje nodig, nu de echte Barack het Witte Huis intrekt?

Vallende airco's

Mijn zus is op bezoek en nu we een dikke week de toerist hebben uitgehangen in New York, is één ding duidelijk: ze hebben hier alles graag netjes georganiseerd. Zodra je in het Empire State Building uit de lift stapt, staat er iemand die je duidelijk maakt waar je heen moet.

In de lange rij om kaartjes voor een Broadwayshow te kopen, word je zodra de rij beweegt, aangemaand goed aan te sluiten. Iemand houdt je de hele tijd op de hoogte van hoe lang de rij nog is, en herinnert je eraan dat je niet met bankkaarten kunt betalen. Alles om chaos aan de kassa’s te vermijden. Ook als je de boot naar het Vrijheidsbeeld afstapt, staan er personeelsleden klaar: ‘Goed doorlopen op de loopplank, maar opgepast voor het trapje!’ Het creëert een beetje een kuddegevoel, maar efficiënt is het wel.

En zo vermijden toeristische attracties natuurlijk ook dat ze een proces aangesmeerd krijgen van een onvoorzichtige toerist. In een poging om zich in te dekken tegen eventuele klachten, hangen Amerikanen overal bordjes op. Maar de meeste daarvan werken nu niet onmiddellijk geruststellend.

Zo hangt er in elk restaurant een poster waarop uitgelegd staat hoe je moet reageren als iemand stikt in zijn eten. In de toiletten staat te lezen: ‘Het personeel is verplicht zijn handen te wassen.’ En aan de ingang van de bioscoop stond aangekondigd dat er geen wapens toegelaten waren. De prijs voor het vreemdste bord gaat naar een speelpleintje hier om de hoek: ‘Geen volwassenen toegelaten zonder kinderen’. Ik heb het drie keer opnieuw moeten lezen. Zou dat bij ons niet exact het omgekeerde zijn?

Ondanks al hun voorzichtigheid, zijn ze hier volgens mij toch nog één waarschuwingsbordje vergeten. Zo ongeveer alle New Yorkse appartementen hebben namelijk airconditioning. Een grote metalen bak die geklemd zit tussen de vensterbank en het raam. Als de regen op die bak klettert, maakt dat behoorlijk veel lawaai.

Volgens onze huisbaas bestaat daar een gemakkelijke oplossing voor: we moesten gewoon een speciale mat bovenop die bak bevestigen. Dus schroefden wij het raam los. En deden het open. En zagen de airconditioning – die zo’n twintig kilo weegt - uit ons raam van de eerste verdieping vliegen, recht op het terras van de huisbaas.

Bleek dat die bak onderaan nergens bevestigd was, en alleen werd vastgehouden door het raam. De huisbaas vond het gelukkig niet erg. Hij had namelijk zelf ook al een airco uit het raam gekieperd, en wist ons te vertellen dat dit soort installatie daarom in bepaalde steden zelfs verboden is.

Maar ons even waarschuwen toen hij die mat gaf, daar had hij blijkbaar niet aan gedacht. Dus stel ik voor dat ze hier nog één bordje extra invoeren: ‘opgepast, vallende airco’.

Good job!

Gisteren begreep ik ineens waar de lachband vandaan komt. We zijn voor het eerst in New York naar de film geweest. En het was geen komedie. Het was een western - Dieter was jarig, vandaar. Het was weliswaar mijn eerste western, maar naar mijn weten is dat toch geen komisch genre. Dat was buiten de New Yorkers gerekend. Vanaf de eerste minuut waren zij enthousiast.

Heel enthousiast. En dat lieten ze blijken. Om de zoveel minuten begon er iemand in de zaal, en meestal meerdere iemanden tegelijk, hardop te lachen. Zo vaak, dat ik me begon af te vragen of ik door het gebrek aan ondertitels misschien iets miste. Maar aangezien er ook een Koreaan heel hard meelachte - ik weet dat hij een Koreaan was, want hij was tot de film begon een Amerikaans- Koreaanse krant aan het lezen - vermoedde ik toch dat er geen sprake was van een taalprobleem.

Lag het dan, gezien mijn onbestaande ervaring met westerns, aan het genre? Dieter is er gek op, dus fluisterde ik: “Is dit zo grappig bedoeld?” Maar volgens mijn persoonlijke expert mikte de regisseur met de scènes waar het New Yorkse publiek zich een kriek mee lachte, toch eerder op een minzame glimlach.

Enige mogelijke conclusie die overbleef: een cultuurverschil. Blijkbaar zijn New Yorkers gewoon hun mening, al dan niet positief, hardop kenbaar te maken. En misschien is dat niet eens zo verrassend, als ik zie hoe ze hun kinderen opvoeden. Voor elke prestatie - van je veters strikken tot links en rechts kijken voor je de straat oversteekt - krijgen kleuters van hun ouders alle lof van de wereld. ‘Good job!’ klinkt het op straat, in de speeltuin, in het park, in de winkel en in de metro.

Een trend die zich voortzet in het volwassen leven. Wie lof krijgt, geeft het ook door. Vandaag vertelde iemand me: “You’re fantastic!” Omdat ik hem zijn bankkaart die hij in de automaat vergeten was, terugbezorgde. Iets wat me in België nooit op meer dan een beleefd en verbaasd dankjewel is komen te staan.

Het enthousiasme is zelfs overgeslagen op de journalisten. Niet bepaald een beroepstak die bekend staat om zijn lofbetuigingen. Voor ik in België aan mijn journalistieke stage begon, vertelde een leerkracht me dat geen kritiek krijgen wil zeggen: je bent goed bezig.

In de Verenigde Staten is eerder het omgekeerde waar. Nieuwslezers uiten hier regelmatig hun enthousiasme over de reporters ter plaatse. Beeld je in dat Martine Tanghe tijdens Het Journaal tegen Goedele Devroy zegt: “Uitstekend verslag, Goedele. Mooi gedaan!.”

En zoals ik al zei, werkt dat aanstekelijk. Ik hoor mijn rustige Limburgse zelf plots overal zeggen: “Dat is fantastisch! Echt geweldig! En maak er nog een schitterende dag van!”

Belgische wafels

Wat hebben Italiaanse kaastaart, Belgische wafels en Franse toast met elkaar gemeen? New Yorkers geloven rotsvast dat het Europese specialiteiten zijn, maar inwoners van het zogezegde land van herkomst zouden het eten in kwestie nauwelijks of niet herkennen. Wij Belgen mogen dan wel bekend zijn om onze wafels, de diepvrieswafels die hier met liters esdoornsiroop als ontbijt gegeten worden, zouden de meeste Belgen de hele dag op de maag liggen.

In Harlem gaan ze nog verder: in een restaurant om de hoek is de grote specialiteit kip met wafels. Dieter, avontuurlijker dan ikzelf wat eten betreft, heeft het geprobeerd: het zijn echt gewoon wafels waarop een groot stuk gefrituurde kip ligt. Overgoten met gezouten boter en natuurlijk esdoornsiroop, geserveerd met maisbrood. De locals zijn er zot van – op de menukaart poseert de kok met beroemdheden als Bill Clinton en Alicia Keys.

Persoonlijk blijf ik toch meer fan van de Brusselse wafel met vers fruit.

Italiaanse kaastaart kwam ik tegen tijdens een festival in Little Italy, de wijk van de Italiaanse immigranten. Al staat de taart op de dessertkaart van zowat elk restaurant, even onvermijdelijk als chocolademousse in België. Toevallig liep ik er rond met een Italiaanse vriend, die tot zijn verbazing bijzonder weinig ‘Italiaanse specialiteiten’ herkende. “Ik kan me niet herinneren dat ik in Italië ooit kaastaart gezien heb.” Hij had trouwens ook nog nooit oreo’s (de Amerikaanse koekjes, gefrituurd in beignetdeeg) gekocht aan een kraampje met groen-wit-rode vlaggetjes. Laat staan piña colada’s, de nationale drank van Puerto Rico, van mensen in een T-shirt met opschrift ‘Kus me, ik ben Italiaans’. Only in New York.

Laat ik mijn nieuwe uitvalsbasis het voordeel van de twijfel geven. Misschien bedoelen ze met Italiaanse kaastaart gewoon taart met Italiaanse kaas... Al vind ik dat intussen ook geen waarschijnlijke theorie meer.

Om ons budget onder controle te houden, proberen we ook zelf te koken, iets wat weinig mensen ons nadoen in een stad waar je om vier uur ’s nachts nog Chinees eten thuis geleverd krijgt. Voor onze kookplannen had ik Parmezaanse kaas nodig. Na een half uur rondlopen in de supermarkt en twee keer vragen, had ik hem gevonden: échte Parmezaanse kaas – uit de Amerikaanse staat Wisconsin.

Boeken en Starbucks

Het kan beroepsmisvorming zijn, maar ik vind : je bent wat je leest. Een bezoek aan Barnes & Noble, de gigantische Amerikaanse boekenketen die je in elke New Yorkse wijk vindt, is voor mij dus een openbaring. Want naast de klassieke bestsellers - Harry Potters, strips en kookboeken - vind je hier bijvoorbeeld ook een afdeling ‘bijbels’, ongeveer zo groot als een gemiddelde dorpsbibliotheek.

Met bijbels in alle kleuren, vormen, maten en van elk denkbare obscure religieuze tak. Maar ook voor elke leeftijdscategorie: baby’s eerste bijbel –in babyroze en babyblauw natuurlijk, waarin de passages die toepasselijk zijn voor baby’s alvast zijn aangeduid. Een bijbel voor tienermeisjes: knalroze, zilveren randjes en een ‘bijzondere aanbiddingssectie voor jonge meisjes’, die aanvullende opmerkingen van de auteurs bevat (‘wees altijd trots op jezelf, want God maakt geen rotzooi’).

En verder zijn er bijbelhoezen: vanaf nu past je bijbel bij je humeur en persoonlijkheid. Daarna kom je terecht in een zo mogelijk nog grotere afdeling: ‘self improvement’. Bij mijn weten noemen we dat in Limburg zelfhulpboeken, en ik zie ze nog niet onmiddellijk veranderen in ‘zelfverbetering’. Het is een typisch Amerikaans idee dat alles mogelijk is, als je het maar écht wilt.

De Amerikaanse droom, weet u wel. Al dwalen er alleen vrouwen tussen de veelbelovende titels, zoals ’Verander je gedachten, verander je leven’. Laten we dan eens een kijkje nemen bij ‘current and world affairs’, de actualiteitsafdeling – waar overigens wél mannen rondlopen. Twee onderwerpen zetten de toon. Bij boeken als ‘Beslissen in oorlogstijd’ en ‘De jacht op Bin Laden’ spat de dramatiek van de covers. Van wereldgebeurtenissen buiten Irak en Afghanistan is niet veel te merken, want het tweede onderwerp in deze afdeling speelt zich volledig af op Amerikaanse bodem: de presidentsverkiezingen. Er zijn boeken voor een kandidaat: ‘John McCain, een Amerikaans leven’. Er zijn boeken tegen een kandidaat: ‘De ware McCain, waarom zijn partijgenoten hem niet vertrouwen en waarom u dat ook niet mag doen’.

Toegegeven, ook Belgische politici krijgen soms veel over zich heen. Maar ik kan me toch moeilijk voorstellen dat iemand een boek zou schrijven: ‘Steve Stevaert, vertrouw hem niet’.

En wat vinden we op de bovenste verdieping van Barnes & Noble? Een Starbucks natuurlijk, de alomtegenwoordige Amerikaanse koffieketen.

Waar half New York op een regenachtige dag een – natuurlijk reusachtige - koffie slurpt en in boeken bladert. Die je niet moet kopen, want de Starbucks-in-de-winkel wordt een beetje gebruikt als bibliotheek. Als de koffie op is, leggen veel New Yorkers hun boeken gewoon netjes terug in de rekken van de boekenwinkel. En dat vind ik nu eens een leuke Amerikaanse gewoonte. Zo kan ik in al hun vreemde boeken lezen, zonder er ook maar een dollarcent aan kwijt te zijn.

NY voor beginners

Van Limburg naar New York verhuizen is een beetje zoals in de Twilight Zone terechtkomen: oppervlakkig gezien lijkt alles hetzelfde, maar niets is wat het lijkt.

Zelfs tijdens een gewoon supermarktbezoek - ja, ze hebben hier supermarkten - gebeuren er rare dingen om je heen. ‘La vache qui rit’ heet hier ‘The laughing cow’, alle groenten en fruit zijn ongeveer de helft groter dan thuis. Pruimen zijn zo groot als appels, appels zoiets als een pompelmoes en watermeloenen ben ik nog niet tegengekomen, maar ik hou mijn hart al vast. Ik blijf me afvragen waarom alles hier groter is.

Ik dacht eerst aan een plaatselijke variëteit, maar op mijn tomaat stond wel degelijk ‘Hollandia’. En melk komt alleen in plastic bussen van twee liter, het soort waarin wij thuis wasverzachter kopen. Smakelijk!

Shampoo moet je dan weer niet proberen te kopen in een supermarkt, maar in een ‘pharmacy’. En haarverzorging, dat heb ik nodig, want naar de kapper gaan zit er voorlopig niet in. Wij wonen hier namelijk in Harlem, het noordelijke deel van Manhattan, een buurt overwegend bevolkt door African-Americans.

Waardoor alle kappers die ik tot nu toe gezien heb, een groot bord in hun etalage hebben: ‘Laat hier je afro-vlechtjes zetten’, niet echt iets voor mij dus. En waardoor ik er mij voor het eerst in mijn leven bewust van ben blank te zijn. Zelfs in België ben ik aan de bleke kant, maar het is toch een vreemde gewaarwording om op een drukke winkelstraat te beseffen dat je de enige witte persoon in een straal van een kilometer bent.

Het feit dat we in Harlem wonen, doet op het thuisfront weleens de wenkbrauwen fronsen, maar het is een heel fijne buurt. Straten met voetpaden van vijf meter breed, auto’s langs twee kanten geparkeerd, en overal bomen – die zijn belangrijk voor een bio-ingenieur!

Heel anders dan ik me New York had ingebeeld. En zo zijn er wel meer dingen die niet blijken te kloppen. Uiteindelijk was heel mijn voorstelling van de stad gebaseerd op films en tv-programma’s. Nu ik hier ben, blijkt dat bijna niemand er uitziet als Carrie Bradshaw in Sex and The City, zelfs in de verste verte niet. Bovendien nemen normale mensen niet de hele tijd die beroemde ‘yellow cab’. Die kunnen dat niet betalen en reizen gewoon met de metro. En zo maakt mijn Hollywood-versie van NY langzaam plaats voor de echte stad.

Al zijn er gelukkig ook dingen die overal ter wereld hetzelfde zijn. Waar trekt een jong koppel met een leeg appartement naartoe? Juist ja: Ikea. Met het kleine verschil dat je hier in het Ikea-restaurant in Brooklyn Zweedse balletjes kunt eten met... uitzicht op het Vrijheidsbeeld.

I love NY.